Een opiniestuk n.a.v. het Algemeen Overleg Vechtscheidingen

Op woensdag 14 mei vond het Algemeen Overleg Vechtscheidingen plaats, naar aanleiding van de brief en het uitvoeringsplan die staatssecretaris Teeven (Veiligheid & Justitie) en staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn & Sport) op 31 maart jl. naar de Tweede Kamer hebben gestuurd. Het onderwerp? Het verbeteren van de positie van kinderen in vechtscheidingen. Dit is een beknopt verslag van een drie uur durend overleg over zaken die de toekomst van 70.000 scheidingskinderen per jaar kunnen beïnvloeden.

Statistieken

Het eerste wat opviel, was de verwarring over de statistieken. Logischerwijs wordt een debat gestart met het vaststellen van een probleem en daarvoor zijn getallen handig. Nu kennen we het aantal scheidingskinderen per jaar, maar wat is het percentage vechtscheidingen en hoeveel kinderen hebben dus meer dan in een ‘gewone’ scheiding te kampen met de negatieve gevolgen hiervan? Brigitte van der Burg (VVD) leek er echt geen kaas van gegeten te hebben: volgens haar kwam 80% van de ouders er zelf uit. Ook Mona Keijzer (CDA) had zich goed voorbereid: “In Nederland doen de meeste ouders het goed.” Ik denk dat veel kinderen het niet met haar eens zijn. Wat is de definitie van ‘goed’? Wanneer ze niet bij de rechter aan het strijden zijn? Worden ruzies waar de kinderen bij zijn, ouders die elkaar dwarsbomen en zwartmaken ook meegenomen in de definitie ‘goed’? Details, zou je kunnen denken. Maar dit is het gevolg: de kinderen van die 80% ouders die het ‘goed’ doen, daar wordt op dit punt in het debat geen aandacht aan besteed. En ook die kinderen hebben dit debat nodig. Maar is het niet beter ons te focussen op de écht ernstige gevallen? Nee. Alle kinderen in vecht- en echtscheidingssituaties hebben namelijk hetzelfde nodig en voor iedereen moet er drastisch iets gaan veranderen.

Staatssecretaris Teeven verhelderde het percentage van 80: dit zijn de ouders die, met behulp van bijvoorbeeld mediation, tot een regeling komen. Dit kunnen dus ook ouders zijn die met twee advocaten in bijvoorbeeld overlegscheiding gaan, is mijn conclusie. In principe dus nog niets ten nadele van advocaten. Maar out of the blue werd mediation tot het wondermiddel geroepen.

Verplichte mediation: het wondermiddel?

Is verplichte mediation dan de oplossing? Op het eerste oog een logische gedachte, dit is namelijk een proces waar geen rechtszitting aan te pas komt en dat is op zich positief. Maar is verplichte mediation wel het wondermiddel waar partijen PvdA, SP, VVD, SGP en CDA zo lovend over spraken? Magda Berndsen (D66) merkte heel terecht op dat mediation gebaseerd is op het principe van vrijwilligheid. Een verplichte mediation wordt dus een contradictio in terminis. Loes Ypma (PvdA) bleef meer hameren op de positieve resultaten van Noorwegen: maar liefst 50% minder vechtscheiding! Zou dat niet fantastisch zijn? Ik ben niet zo van dit soort vergelijkingen. Wat is daar de definitie van vechtscheidingen? Hoe testen ze dit? Hoe weet je dat de verplichte mediation daar de oorzaak van is? Misschien zijn ouders daar wel gewoon veel meer begaan met hun kind of worden ze hierover beter voorgelicht. Absoluut de moeite waard om het eens goed uit te zoeken. Maar nog niet een reden om het klakkeloos over te nemen in Nederland. Keijzer kwam met het bizarre plan om, in de 15% van de ouders die er samen niet uitkomen en bij de rechter op tegenspraak terecht komen, mediation verplicht te stellen. Lekker op tijd, mevrouw Keijzer. Hebben hun kinderen ook echt nog wat aan in dit stadium.

Dan komt het interessante, waar Berndsen dus al op aanstuurde maar het helaas niet genoeg aan de commissie heeft kunnen uitleggen: mediation werkt op vrijwillige basis met een reden. Ouders gaan met elkaar in gesprek, zitten aan één tafel en beslissen samen over de toekomst van hun kinderen. Hier is het niet een kwestie van onderhandelen zoals bij advocaten vaak het geval is. Hier is het een kwestie van samen, als ouders, in het belang van het kind nieuwe afspraken maken. Hoe gaat verplichte mediation werken in die vechtscheidinggevallen van Keijzer? En dan zeker in als je door Van der Burg wordt geacht dat met 1 tot 3 sessies wel te hebben afgerond. Knappe mediator als je dat voor elkaar krijgt.

Staatssecretaris Teeven had een wat genuanceerder plan en heeft, zo weten we nu, mediation ook niet wettelijk verplicht. Hij benadrukte het belang van het moment van mediation en gaat uitzoeken hoe er meer kan worden aangestuurd op mediation en hoe ook mensen met een lager inkomen hiervan gebruik kunnen maken.

Bewustwording en Scheidingseducatie

Staatssecretaris van Rijn begreep het wél. Het leek alsof hij de enige was die voelde waar het debat om ging en welke dingen een wezenlijk verschil voor kinderen kunnen maken. “We moeten ons niet laten leiden door het percentage vechtscheidingen, want dat betekent niet dat het bij de andere scheidingen goed gaat.” Van Rijn heeft gesproken met jongeren van Villa Pinedo en verliet aan het einde van het debat de ruimte met het boek “Aan Alle Gescheiden Ouders” van Marsha Pinedo onder zijn arm. Deze man wist waar het over ging. Hij benadrukte dat de focus ligt op het geven van een stem aan de kinderen en gaf aan welke belangrijke factor de omgeving ook speelt in het wel of niet laten escaleren van de situatie. “We moeten leren kijken door de ogen van het kind.” Bewustwording is cruciaal, zo zei hij, zeker bij ouders. “Daar staat of valt het bij.” Uitgebreid werd de online workshop van Villa Pinedo genoemd, wat volgens Van Rijn “een uitstekend voorbeeld is van waar ouders kunnen worden ondersteund.” Ook Van der Staaij wees op het belang van voorlichting over de gevolgen van echtscheiding en Van der Burg raadde aan de filmpjes op de site van Villa Pinedo te bekijken omdat hier veel uit te leren valt.

Ook de rol van professionals werd door hem benadrukt. Zij hebben een belangrijke signaalfunctie en kunnen ouders erop wijzen hoe ze te werk kunnen/moeten gaan. Professionals dienen, zo zegt Van Rijn, de ouders erop te wijzen dat zij moeten leren kijken door de ogen van het kind.

Hier zit een belangrijk punt. Als professionals dit aan ouders moeten leren, dan moeten zij zich daar zelf ook bewust van zijn. Ypma gaf zelfs aan dat er een betere scholing voor rechters moeten komen, omdat zij in staat moeten zijn een goed gesprek met een betrokken kind te voeren. Ook Teeven benoemde dat de kwaliteit van de advocaat belangrijk is in het verloop van de scheiding. Zo moeten zij bijvoorbeeld ook op de hoogte zijn van de psychologische effecten van scheiding. Wat ik erg jammer vond is dat het bij deze uitspraken bleef. Waarom zijn hier geen concrete plannen over gekomen? Een verplichte workshop van Villa Pinedo in elk opleidingstraject voor rechters, familierechtadvocaten en scheidingsmediators. Zodat zij goede kindgesprekken kunnen voeren, zodat ze hun belang kunnen inschatten, zodat de kinderen serieus genomen worden en een plek in het proces krijgen, zodat professionals in staat zijn om – zoals Van Rijn zei – ouders bewust te maken en zo beter in het belang van hun kind kunnen handelen. De tool is er al! We geven deze trainingen, met de naam ‘Hoor en Zie mij’ en ‘Leiderschap in (v)echtscheiding’ al. Maar nu zou het verplicht moeten worden, zodat professionals worden opgeleid met deze elementen en dit een standaardeis wordt. Een scheiding waarin kinderen betrokken zijn hoort helemaal niet in het juridische thuis. Maar als het dan toch moet: laten we dan zorgen dat kinderen een stem krijgen en niet worden overspoeld door de emoties van hun ouders.

De positie van het kind

Ging dit overleg nou echt over de positie van het kind? Ik vraag het me af. Bewustwording en scheidingseducatie is uitgebreid besproken en daar ben ik heel blij mee. Veel dank aan staatssecretaris Van Rijn hiervoor. Maar juridisch moet er wat mij betreft nog veel worden aangepakt. Mijn vraag aan staatssecretaris Teeven: zou u, wellicht samen met ervaringsdeskundigen van Villa Pinedo, willen onderzoeken wat er anders kan? Kindverhoren (alleen het woord al!) bij de rechtbank moeten anders. Wettelijk moet er wat mij betreft veel worden aangepast aan de eisen voor een familierechtadvocaat en zo zijn er meer cruciale zaken die de positie van het kind in scheiding écht kunnen verbeteren.

Phyleen Mattaar (24)

Hoofdtrainer Villa Pinedo

Verhalen

Doorzoek de verhalen

Onderwerp 👉🏾